Tren Makinisti Göz Şartları Nelerdir?
Doç. Dr. Fatih Çakır Gündoğan•
Tren makinisti olmak için gereken göz şartları, makinist adayları tarafından sık sorulan konulardandır. Makinistlerin işe uygunluğu, TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü Sağlık ve Psikoteknik Yönergesi ile düzenlenir. Bu Yönerge; Tren Makinist Yönetmeliği ve Demiryolu Emniyet Kritik Görevler Yönetmeliği'ne dayanılarak hazırlanmıştır. Makinistlik "emniyet kritik görev" olduğundan sağlık ve göz kriterleri yüksek tutulmuştur.
Baş Makinist, Makinist, Makinist işçisi ve YHT Makinisti unvanları, Yönergenin en üst (A grubu) sağlık koşullarını taşıması gereken emniyet kritik görevler arasındadır. Aşağıda bu unvanlar için öngörülen göz şartları özetlenmiştir.
Tren Makinisti Göz Şartları Nelerdir?
Göz değerlendirmesi, işe ilk girişte (ilk defa işe alınacak adaylarda) ve görevdeki (çalışan) personelde olmak üzere iki ayrı ölçütle yapılır. İlk girişte aranan kriterler daha yüksektir.
İşe İlk Girişte Aranan Göz Şartları
Görme keskinliği gözlüksüz veya (kırılma kusuru varsa) gözlükle değerlendirilebilir. Aday adayında aranan temel ölçütler şunlardır:
- Görme keskinliği: Bir göz tam 10/10 ve diğer göz en az 5/10 olmalı; veya her iki gözün toplamı 15/20'nin üstünde olmalıdır. Görme kuvveti 15/20'nin altında olanlar makinist olarak çalışamaz.
- Görüş alanı tam olmalıdır.
- Kırılma kusuru (göz derecesi) sınırları aşağıdaki tabloda belirtilen değerlerin üzerinde olanlar çalışamaz.
- Renk muayenesi: Adayın İshihara testini geçmesi gerekir. Test sırasında renk körlüğünü gideren lens veya gözlük kullanılamaz.
- Gözlük kullananlar görev sırasında yedek gözlük taşımak zorundadır.
- Çalışma sırasında renkli kontakt lens ve ışıkla koyulaşan (fotokromik) lenslere izin verilmez.
Kırılma Kusuru (Göz Derecesi) Üst Sınırları
| Kırılma kusuru | Üst sınır |
|---|---|
| Hipermetropi | 5 diyoptri |
| Miyopi | 8 diyoptri |
| Basit veya bileşik astigmatizma | 3 diyoptri |
Bu derecelerin üzerinde kırılma kusuru bulunanlar, işe ilk girişte makinist olarak çalışamaz.
Görevdeki (Çalışan) Makinistlerde Göz Şartları
Hâlihazırda görevde olan makinistlerde ölçütler, işe ilk girişe göre bir miktar esnetilmiştir:
- Görme kuvveti 13/20'nin altında olanlar bu görevlerde çalışamaz.
- Bir veya iki gözünde göz içi lensi (intraoküler lens) bulunan kişiler, her yıl kontrol muayenesini yaptırıp belgesini kuruma vermek zorundadır.
- Diğer konularda işe ilk girişteki nitelikleri taşımaya devam etmelidir.
Renk Körlüğü ve İshihara Testi
Makinistlik, sinyal ve işaret renklerinin doğru ayırt edilmesini gerektirdiğinden renk görme çok önemlidir. Bu nedenle makinist adaylarının İshihara testini geçmesi zorunludur ve test sırasında renk körlüğünü düzelten herhangi bir lens veya gözlük kullanılamaz. Renk görme kusuru (diskromatopsi/renk körlüğü) bulunan adaylar için bu, önemli bir engel oluşturabilir.
Lazer (Keratorefraktif) Göz Ameliyatı Durumu
Yönergede, göz şartları güncel görme keskinliği ve kırılma kusuru sınırları üzerinden değerlendirilir; keratorefraktif (lazer göz ameliyatı) için ayrı bir yasak maddesi bulunmamaktadır. Dolayısıyla göz numarası yüksek olan adaylarda, uygun olması hâlinde lazer ile numaranın azaltılması gündeme gelebilir; ancak bunun uygunluğu kişiye özeldir ve ancak detaylı bir göz muayenesiyle belirlenir. Değerlendirmede esas olan, başvuru sırasındaki görme keskinliği ve göz sağlığının Yönergedeki kriterleri karşılamasıdır.
Periyodik Muayene
Makinistlerin göz sağlığı dahil sağlık ve psikoteknik değerlendirmeleri belirli aralıklarla tekrarlanır: 45 yaşına kadar 5 yılda bir, 45-55 yaş arası 3 yılda bir, 55 yaş sonrası 2 yılda bir.
Öneriler
Göz numarası veya görme keskinliği nedeniyle şartları karşılamakta tereddüt eden adayların, başvuru öncesinde ayrıntılı bir göz muayenesiyle durumlarını değerlendirmeleri yerinde olur. Böylece hem mevcut göz derecelerinin Yönergedeki sınırlar içinde olup olmadığı netleşir, hem de gerekiyorsa tedavi seçenekleri kişiye özel olarak konuşulabilir. Sağlık mevzuatı zaman içinde değişebileceğinden, her zaman başvuru döneminde yürürlükte olan güncel yönerge esas alınmalıdır.
Bilgilendirme: Bu yazı, TCDD Sağlık ve Psikoteknik Yönergesi'nin göz kriterleri açısından genel bir özetidir; resmî metnin yerini tutmaz. Sağlık mevzuatı zaman içinde değişebildiğinden başvuru döneminde yürürlükteki güncel yönerge esas alınmalı ve kesin değerlendirme yetkili sağlık kurulunca yapılmalıdır. Göz numaranızın uygunluğu ve gerekirse lazer/PRK gibi tedavi seçenekleri ancak detaylı bir göz muayenesiyle belirlenir.
